Chính sách nhập cư Mỹ đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng sau chiến thắng của Donald Trump trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ vừa diễn ra hồi đầu tháng 11/2024. Những thay đổi dự kiến không chỉ ảnh hưởng sâu rộng đến người nhập cư mà còn tác động mạnh mẽ đến kinh tế và xã hội Mỹ.

Những thay đổi ngay khi Trump tiếp quản Nhà Trắng

Ngày 20/1/2025, ông Donald Trump sẽ chính thức quay trở lại tiếp quản Nhà Trắng. Chính quyền Trump được kỳ vọng sẽ thực hiện nhiều thay đổi lớn về vấn đề nhập cư thông qua nhiều lệnh hành pháp. Đây được xem là một phần quan trọng trong nỗ lực cải cách hệ thống nhập cư như vị tân Thổng thống đã hứa hẹn xuyên suốt chiến dịch tranh cử.

Các sắc lệnh hành pháp mới

Ngay từ những ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, chính quyền Trump dự kiến sẽ ban hành một loạt các sắc lệnh hành pháp nhằm thay đổi căn bản cách thức vận hành của hệ thống nhập cư Mỹ. Điều này bao gồm việc chấm dứt ngay lập tức các chương trình như DACA và Tình trạng Bảo vệ Tạm thời (TPS).

Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến người nhập cư mới mà còn tác động trực tiếp đến hàng triệu người đã sinh sống và làm việc tại Mỹ trong nhiều năm. Đặc biệt, việc chấm dứt chương trình DACA có thể đẩy khoảng 600,000 người trẻ, những người được đưa đến Mỹ từ khi còn nhỏ, vào tình trạng bất ổn về mặt pháp lý.

Ngay trong những ngày đầu nhiệm kỳ, chính quyền Trump có thể ban hành các sắc lệnh nhằm chấm dứt các cơ chế bảo vệ tình trạng định cư tạm thời được duy trì dưới thời Tổng thống Biden như DACA và TPS.

DACA, viết tắt của Deferred Action for Childhood Arrivals, là chương trình nhập cư được khởi xướng qua sắc lệnh hành pháp do Tổng thống Barack Obama ký vào tháng 6/2012. Đây là nỗ lực của chính quyền Obama nhằm hỗ trợ những người trẻ được cha mẹ đưa sang Mỹ bất hợp pháp. Theo đó, nhóm người đáp ứng đủ tiêu chuẩn tham gia chương trình DACA sẽ được trao thời gian trì hoãn hai năm không bị trục xuất khỏi Mỹ (do nhập cư bất hợp pháp, cũng như được tạo điều kiện lấy giấy phép lao động để có thể làm việc hợp pháp tại Mỹ. Chương trình này được coi là một giải pháp nhân đạo cho hàng trăm nghìn người trẻ đối mặt với tình trạng pháp lý không rõ ràng khi đến Mỹ thông qua các hình thức bất hợp pháp. Tuy nhiên, DACA không cấp quyền công dân hay thẻ xanh, thậm chí là thường trú nhân.

Trong nhiệm kỳ 2017-2021, chính quyền Trump đã tuyên bố sẽ huỷ bỏ DACA nhưng vấp phải sự phản đối và cuối cùng bị phủ quyết bởi Toà án Tối cao vào tháng 6/2020. Nhưng có vẻ như DACA vẫn là mũi nhọn chính của ông Trump xuyên suốt chiến dịch tranh cử. Nếu DACA bị huỷ bỏ, quyết định này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến 600.000 người trẻ, những người nhập cư từ nhỏ và hiện không có trạng thái pháp lý rõ ràng.

Lâu đời hơn cả DACA, TPS, viết tắt của Temporary Protected Status được Quốc hội Mỹ thông qua như một phần của đạo luật Đạo luật Di trú năm 1990. TPS cung cấp sự bảo trợ nhân đạo cho các công dân đến từ những quốc gia đang gặp các bất ổn về chính trị như xung đột vũ trang, đảo chính, nội chiến… hay các thảm họa môi trường, chẳng hạn như động đất, bão lụt, hạn hán hoặc dịch bệnh; hoặc các điều kiện bất thường và tạm thời khác khiến đất nước đó trở nên không an toàn để sinh sống.

TPS sẽ cho phép công dân của các quốc gia có các điều kiện không an toàn kể trên được phép cư trú và làm việc hợp pháp tại Hoa Kỳ trong thời gian lên đến mười tám tháng và sẽ được gia hạn vô số lần nếu quốc gia của những người nhập cư này duy trì tình trạng bất ổn.

Tính đến tháng 1/2024, TPS đã là phao cứu sinh của khoảng 900.000 người nhập cư vào Mỹ, với hơn 90% đến từ các quốc gia Nam Mỹ như El Salvador, Haiti, Venezuela và trong 2 năm trở lại đây là cả công dân Ukraine. Việc đảo ngược TPS theo như mong muốn của Tân Tổng thống có thể sẽ gây nhiều phản đối và được đánh giá là khó khăn hơn cả việc chấm dứt DACA. Tuy nhiên, nếu tham vọng của ông Trump trở thành hiện thực, sẽ có gần 1.000.000 người “tị nạn” tại Mỹ dưới diện TPS sẽ đứng trước nguy cơ bị trục xuất, tạo nên cuộc khủng hoảng nhân đạo chưa từng có trong lịch sử “Xứ Cờ Hoa”.

Tái kích hoạt các chính sách nhập cư hà khắc

Chính sách “Remain in Mexico” được dự đoán sẽ được tái khởi động với quy mô lớn hơn. Chính sách này yêu cầu những người xin tị nạn phải chờ đợi ở Mexico trong khi hồ sơ của họ được xem xét, một thay đổi đáng kể so với chính sách hiện tại.

Việc tái thực hiện chính sách này có thể tạo ra những thách thức nhân đạo đáng kể, đặc biệt là đối với các gia đình có trẻ em. Tuy nhiên, chính quyền Trump cho rằng đây là biện pháp cần thiết để ngăn chặn việc lạm dụng hệ thống tị nạn và giảm áp lực xử lý hồ sơ lên hệ thống cơ quan di trú Mỹ.

Tăng cường các biện pháp bảo vệ biên giới

Bên cạnh việc tái triển khai các chương trình cũ, chính quyền Trump dự kiến sẽ tăng cường đáng kể nguồn lực cho việc thực thi pháp luật tại biên giới. Điều này bao gồm việc tăng số lượng nhân viên tuần tra biên giới, mở rộng hệ thống giám sát điện tử và tiếp tục xây dựng hàng rào biên giới.

Những nỗ lực này được kỳ vọng sẽ giảm đáng kể số lượng người nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc tăng cường thực thi pháp luật quá mức có thể dẫn đến những vi phạm nhân quyền và tạo ra căng thẳng với các quốc gia láng giềng.

Triển khai kế hoạch trục xuất lớn nhất lịch sử

Xuyên suốt chiến dịch tranh cử, Donald Trump luôn nhấn mạnh về một cuộc truy quét và trục xuất người nhập cư bất hợp pháp lớn nhất lịch sử nước Mỹ và khả năng cao chiến dịch này sẽ bắt đầu ngay ngày đầu tiên khi vị Tân Tổng thống nhận nhiệm sở.

Theo đó, chính quyền Trump sẽ thực hiện việc trục xuất hơn 11 triệu người nhập cư hiện đang cư trú bất hợp pháp tại Mỹ. Các đối tượng đầu tiên được đưa vào diện trục xuất sẽ là các tội phạm bị kết án và đã nhận lệnh trục xuất nhưng vẫn còn hiện hữu tại Mỹ

Dự kiến, Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) sẽ triển khai các đợt truy quét và bắt giữ các địa điểm chứa chấp và sử dụng lao động nhập cư bất hợp pháp trên khắp Hoa Kỳ để nhường chỗ cho những ứng viên hợp pháp và có khả năng đã được kiểm chứng thông qua các quy trình đánh giá chặt chẽ.

Chia sẻ trên mạng xã hội vào ngày 18/11, ông Trump cho biết có khả năng sẽ ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, viện dẫn Đạo luật Kẻ thù từ bên ngoài năm 1798 để triển khai quân đội tham gia vào các hoạt động trục xuất.

Tuy vô cùng tham vọng nhưng kế hoạch này của chính quyền Trump khả năng cao sẽ gặp phải rất nhiều rào cản từ phe Dân Chủ. Bên cạnh đó chi phí khổng lồ cho việc triển khai lực lượng, xây dựng các trại giam giữ người nhập cư bất hợp pháp cũng sẽ khiến các đề xuất của Tân Tổng thống khó lòng nhận được cái gật đầu của lưỡng viện. Chưa hết, việc triển khai quân đội để xử lý các vấn đề nội địa là vô cùng hiếm gặp và sẽ cần một lý do đủ thuyết phục để toàn bộ chính phủ Mỹ chấp nhận đề xuất này.

Tác động trung và dài hạn

Sau các thay đổi rốt ráo sau ngày nhậm chức, chính quyền Trump sẽ nhắm đến các mục tiêu trung và dài hạn bằng các điều chỉnh về các diện định cư.

Siết chặt diện visa H-1B

Cho những anh/chị chưa biết thì H-1B là diện visa không định cư khá phổ biến, đây giống như một loại giấy phép lao động được cấp cho các chuyên gia nước ngoài để đến Mỹ sinh sống và làm việc, loại visa này có thời hạn lên đến 06 năm.

Một trong những điểm mạnh của visa H-1B đó chính là người được bảo lãnh có thể mang theo cả vợ/chồng (visa H-4) và con cái chưa kết hôn dưới 21 tuổi sang Mỹ để cùng sinh sống. Ngoài việc con cái được phép đi học, trong khi vợ/chồng (người sở hữu visa H-4) có thể xin Giấy phép lao động (Employment Authorization Document – EAD) theo chương trình H-4 EAD dưới thời Tổng thống Obama để có thể làm việc hợp pháp tại Mỹ.

Trong nhiệm kỳ 2017-2021, chính quyền Tổng thống Trump đã tìm cách đảo ngược chương trình H-4 EAD nhưng không thành công. Do đó, siết chặt cả diện H-4 và H-1B rất có thể sẽ là mục tiêu trong trung và dài hạn trong nhiệm kỳ mới.

Giới phân tích nhận định, động thái siết chặt này sẽ gây ra khủng hoảng nhân lực trong nhiều lĩnh vực. Nặng nề nhất có thể kể đến nhóm ngành công nghệ vì hầu hết các nhân tài trong lĩnh vực này từ nước ngoài (đặc biệt là Ấn Độ và Trung Quốc) đều đến Mỹ thông qua diện H-1B.

Các ngành như xây dựng, chăm sóc sức khỏe và nông nghiệp cũng phụ thuộc khá nhiều vào lao động nhập cư để hoạt động hiệu quả. Về lâu dài, việc thiếu hụt nhân lực có thể dẫn đến gia tăng chi phí và giảm năng suất lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến các chính sách chống lạm phát nhờ vào việc duy trì thất nghiệp ở mức thấp, vốn đang tỏ ra tương đối hiệu quả trong gần 2 năm trở lại đây.

Hệ thống di trú dựa trên năng lực

Với việc nhấn mạnh đến một hệ thống di trú dựa trên năng lực, chính quyền Trump sẽ ưu tiên các cá nhân có chất lượng cao hơn, bao gồm những người có trình độ học vấn, kỹ năng chuyên môn và kinh nghiệm làm việc. Điều này có thể khiến cho chính sách nhập cư bị phân hóa rõ ràng hơn giữa những đối tượng được chào đón và những người không đủ tiêu chí.

Sự chuyển hướng này không chỉ tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt giữa các ứng viên nhập cư mà còn có thể dẫn đến sự phân chia trong cộng đồng người nhập cư hiện hữu. Người nhập cư từ các quốc gia có giáo dục tốt và phát triển có thể dễ dàng ổn định tại Mỹ hơn so với những người đến từ các khu vực kém phát triển hoặc kém cơ hội.

Trên thực tế, việc xây dựng một khung đánh giá đối với người nhập cư không phải là một chính sách quá mới mà đã được các quốc gia tiên tiến khác trên thế giới, trong đó có Canada. Xét trên phương diện khách quan, đây sẽ là một thước đo hiệu quả cho cả 2 phía. Một mặt, chính phủ Mỹ có thể sử dụng các đánh giá này để lựa chọn ứng viên phù hợp cho các chương trình định cư. Đối với người có mong muốn tìm kiếm cơ hội được sinh sống và làm việc tại Mỹ, thì đây sẽ là công cụ để tự đánh giá khả năng của bản thân, từ đó tìm ra được diện định cư phù hợp nhất với điều kiện cũng như kỹ năng của bản thân và gia đình.

Tác động kinh tế từ chính sách nhập cư Mỹ dưới thời Tổng thống Trump

Các điều chỉnh trong chính sách nhập cư của Hoa Kỳ không chỉ ảnh hưởng đến yếu tố nhân khẩu học mà còn có những ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế. Việc thay đổi các quy định liên quan đến di trú và quy trình cấp phép thực thi sẽ gây ra những tác động tiêu cực đến thị trường lao động và tổng thể nền kinh tế.

Ảnh hưởng đến thị trường lao động

Một trong những tác động kinh tế rõ ràng nhất của chính sách nhập cư Mỹ mới chính là những ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường lao động. Việc giảm số lượng người nhập cư có thể dẫn đến sự thiếu hụt nghiêm trọng về lực lượng lao động, đặc biệt là các nhóm ngành thường sử dụng lao động nhập cư như xây dựng, chăm sóc sức khoẻ, nông nghiệp…

Như đã đề cập ở trên, các chính sách chống lạm phát trong 2 năm trở lại đây, bên cạnh các điều chỉnh về lãi suất có phần khôn ngoan của Cục Dự trữ Liên bang (FED) còn có sự hỗ trợ đắc lực từ chính sách nhập cư Mỹ cởi mở của chính quyền Biden. Cụ thể, nhờ nguồn lao động nhập cư dồi dào từ nước ngoài, vấn đề thiếu hụt lao động tại nhiều ngành nghề đã được giải quyết, từ đó giúp Mỹ vượt qua lạm phát.

Tuy nhiên, với các chính sách nhập cư Mỹ hà khắc mà Trump hứa hẹn xuyên suốt chiến dịch tranh cử, nếu không được vận dụng một cách hiệu quả sẽ để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng. Rõ ràng nhất là tình trạng thiếu hụt lao động, đẩy giá cả hàng hoá tăng cao, từ đó kéo nước Mỹ trở lại giai đoạn cận kề khủng hoảng đầu năm 2022.

Chi phí thực hiện chiến dịch trục xuất

Với tham vọng thực hiện một chiến dịch trục xuất lớn nhất lịch sử nước Mỹ, chính quyền Trump sẽ phải tiêu tốn một lượng ngân sách khổng lồ để đẩy hơn 11 triệu người nhập cư bất hợp pháp khỏi đất nước.

Để thực hiện các cuộc trục xuất hàng loạt, chính phủ cần đầu tư vào các nguồn lực như lực lượng an ninh, hệ thống quản lý dữ liệu, các thiết bị theo dõi và các cơ sở giam giữ người nhập cư bất hợp pháp xuyên suốt quá trình xem xét trục xuất. Dự kiến, chiến dịch này sẽ tiêu tốn của chính phủ Hoa Kỳ hàng trăm tỷ USD.

Chi phí thực hiện chiến dịch này có thể lấy đi một phần lớn ngân sách cho các chương trình hỗ trợ cộng đồng, giáo dục, chăm sóc sức khoẻ…

Tác động đến các ngành nghề cụ thể

Khi nói đến tác động kinh tế của chính sách nhập cư Mỹ, không thể không nhắc đến ảnh hưởng đối với các ngành công nghiệp cụ thể. Ngành xây dựng, chăm sóc sức khỏe và nhiều lĩnh vực khác sẽ cảm nhận rõ nét những thay đổi này, cả về mặt cung cầu lao động và chất lượng dịch vụ.

Ngành xây dựng

Ngành xây dựng đã luôn là nơi mà người nhập cư đóng vai trò vô cùng quan trọng, người lao động nhập cư từ Mexico, El Salvador, Haiti và các quốc gia Nam Mỹ khác chiếm số lượng lớn lao động trong lĩnh vực này. Đội ngũ lao động nhập cư này không chỉ là những công nhân thực hiện các công việc nặng nhọc mà còn góp mặt trong việc cải thiện hạ tầng và phát triển đô thị. Nếu chính quyền Trump có kế hoạch cắt giảm lượng lao động nhập cư, hệ quả dễ thấy nhất chính là tình trạng thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng nếu không được tính toán kỹ lưỡng.

Không những vậy, các biện pháp kiểm soát nhập cư cũng như kế hoạch trục xuất hàng loạt của chính quyền Trump có thể đẩy nhiều công nhân nước ngoài đang làm việc tại Mỹ trở thành người nhập cư bất hợp pháp. Điều này không chỉ đe dọa đến tình trạng cư trú của bản thân các lao động này mà còn tác động tiêu cực đến tiến độ và chất lượng của rất nhiều dự án đầu tư hạ tầng trong nước.

Lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ

Ngành chăm sóc sức khỏe tại nhà, nơi mà nhiều nhân viên đến từ các quốc gia khác, cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi các chính sách nhập cư mới. Những người chăm sóc sức khỏe nhập cư đã chứng minh rằng họ có khả năng cung cấp dịch vụ tốt cho những người già và bệnh nhân, giúp giảm bớt gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Tuy nhiên, nếu các chính sách nhập cư Mỹ siết chặt của chính quyền Trump có hiệu lực, điều này đồng nghĩa với việc số lượng người nhập cư giảm mạnh hoặc các thủ tục xét duyệt kéo dài, bên cạnh đó là việc trục xuất hàng loạt khả năng cao sẽ ảnh hưởng tới cả những lao động đang làm việc. Kết quả là, nhiều bệnh nhân và gia đình sẽ phải đối mặt với việc không có được sự chăm sóc y tế cần thiết.

Có thể thấy, dù chiến thắng và sẽ trở lại tiếp quản Nhà Trắng giữa tháng 1 tới đây, chính quyền Trump vẫn sẽ vấp phải rất nhiều khó khăn trong việc thực thi các chính sách nhập cư mạnh mẽ mà bản thân đã hứa hẹn trong suốt chiến dịch tranh cử.

Như đã đề cập ở phần trước, tất cả những kế hoạch được ông Trump dự định như chiến dịch trục xuất quy mô lớn, hạn chế lao động nhập cư đến hệ thống đánh giá ứng viên theo năng lực đều sẽ gặp phải rào cản lớn tại quốc hội cũng như hệ thống toà án và giả sử mọi chính sách nhập cư Mỹ kể trên đều được thông qua thì chúng đều nên được triển khai một cách hết sức thận trọng để không để lại bất kỳ hậu quả không mong muốn nào đối với nền kinh tế vốn đang trên đà tăng trưởng trở lại của nước Mỹ.

Các ngoại lệ nên xét tới

Tuy tình hình nhập cư vào Mỹ đang bị phủ lên một bức màn ảm đạm sau khi Donald Trump tái đắc cử, nhưng vẫn sẽ có một số chương trình gần như chắc chắn không bị ảnh hưởng, nổi bật nhất chính là EB-5.

Thứ nhất, chương trình đầu tư định cư Mỹ EB-5 là một hình thức thu hút vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài vào các khu vực kém phát triển hoặc có tỷ lệ thất nghiệp cao tại Mỹ với mục đích phát triển nền kinh tế địa phương và tạo việc làm. Do đó, EB-5 gần như không có tác động tiêu cực nào đến nước Mỹ nói chung và người lao động Mỹ nói riêng.

Thứ hai, nếu không có gì thay đổi, luật định cư EB-5 sẽ được giữ nguyên cho đến cuối tháng 9/2027. Theo đạo luật cải cách EB-5 (RIA) được quốc hội Mỹ thông qua 2022, toàn bộ những quy định hiện hành liên quan đến chương trình đầu tư định cư Mỹ EB-5 sẽ không bị thay đổi cho đến ngày 30/9/2027.

Thứ ba, ông Trump chưa từng tấn công EB-5. Trong nhiệm kỳ trước, ông Trump đã từng nhắm mục tiêu rất nhiều chương trình nhập cư vào Mỹ nhưng tuyệt nhiên chưa hề đề cập đến EB-5 trong chương trình nghị sự của mình trong nhiệm kỳ 2017-2021. Điều này có khả năng sẽ tiếp diễn trong nhiệm kỳ tiếp theo.